Neurodevelopmental and Neurobehavioral Outcomes in Early Antiretroviral Treated Young Children with Perinatally-Acquired HIV Infection (PHIV) compared to Age-matched Perinatally HIV-Exposed Uninfected Children (PHEU) - Watsamon Jantarabenjakul (Chulalongkorn University, 2018)
แม้ว่าการเริ่มยาต้านไวรัสอย่างเร็วที่สุดในเด็กทารกที่ติดเชื้อเอชไอวีจากมารดาจะลดอัตราการเจ็บป่วยและอัตราการเสียชีวิตอย่างชัดเจน แต่ผลกระทบด้านพัฒนาการและพฤติกรรมยังต้องเฝ้าติดตาม ดังนั้นการศึกษานี้มีจุดประสงค์หลักเพื่อศึกษาผลทางด้านพัฒนาการและพฤติกรรมในเด็กติดเชื้อเอชไอวีที่ได้รับการรักษาภายในอายุ 12 เดือน เทียบกับเด็กที่เกิดจากมารดาที่ติดเชื้อเอชไอวีแต่ไม่ติดเชื้อ และจุดประสงค์รองเพื่อประเมินผลทางพัฒนาการและพฤติกรรมตามเวลาในการเริ่มให้ยาต้านไวรัส รวมทั้งศึกษาปัจจัยที่มีผลต่อพัฒนาการและพฤติกรรม การศึกษานี้เป็นแบบเชิงวิเคราะห์แบบไปข้างหน้าในเด็กอายุ 12 ถึง 56 เดือนที่เกิดจากมารดาติดเชื้อเอชไอวี ประเมินพัฒนาการด้วยวิธี Mullen Scales of Early Learning โดยกุมารแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านพัฒนาการและพฤติกรรม และประเมินพฤติกรรมด้วยแบบสำรวจพพฤติกรรมเด็ก (Child Behavioral Checklist) เมื่อเข้าร่วมโครงการและ 12 เดือนหลังจากเข้าโครงการ ซึ่งจะวินิจฉัยว่ามีปัญหาพัฒนาการล่าช้าจากผลคะแนน Early Learning Composite น้อยกว่าเท่ากับ 70 คะแนน และวินิจฉัยว่ามีปัญหาพฤติกกรรม เมื่อประเมินคะแนนปัญหาภายใน (internalizing behavior) ปัญหาภายนอก (externalizing behavior) และปัญหาภาพรวม (total behavior) มากกว่าเท่ากับ 64 คะแนน ในการวิเคราะห์ใช้การวิเคราะห์แบบถดถอยในการเปรียบเทียบอัตราการเกิดปัญหาพัฒนการล่าช้าระหว่างกลุ่ม และวิเคราะห์ปัจจัยเสี่ยงโดยใช้สมการการประมาณค่านัยทั่วไป (Generalized estimating equations) ผลการศึกษาระหว่างปี 2559 ถึง 2560 มีเด็กติดเชื้อเอชไอวี 50 คน และเด็กไม่ติดเชื้อที่เกิดจากมารดาติดเชื้อ 100 คนเข้าร่วมการศึกษา มีค่ามัธยฐานของอายุคือ 28 เดือนในการประเมินครั้งแรก และค่ามัธยาฐานของอายุที่เริ่มการรักษาเอชไอวี 2.9 เดือน พบว่าเด็กติดเชื้อเอชไอวีมีน้ำหนัก ส่วนสูง เส้นรอบศีรษะเทียบตามอายุ น้อยกว่าเด็กไม่ติดเชื้อที่เกิดจากมารดาติดเชื้ออย่างมีนัยสำคัญ (p < 0.05) พบอัตราการเกิดพัฒนาการล่าช้า ร้อยละ 32 (95% CI 20 - 47) ในกลุ่มติดเชื้อเอชไอวีที่รับการรักษาภายในอายุ 12 เดือน  และ ร้อยละ 18 (95% CI 11 - 27) ในกลุ่มไม่ติดเชื้อเอชไอวีแต่เกิดมารดาติดเชื้อ โดยไม่แตกต่างกันตามนัยสำคัญทางสถิติ (OR 2.14; 95%CI 0.97 – 4.70, p = 0.06) แต่พบว่าเด็กเอชไอวีที่รับการรักษาหลังอายุ 3 เดือนนั้นมีอัตราการเกิดพัฒนาการล่าช้าสูงกว่าเด็กไม่ติดเชื้อที่เกิดจากมารดาติดเชื้ออย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p = 0.01) ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการเกิดพัฒนาการล่าช้าคือ เพศชาย (aOR 4.65, 95% CI 1.09 - 19.85, p = 0.04) และปัจจัยที่ทำให้คะแนนด้านพัฒนาการลดลงคือ การไม่ได้เข้าร่วมโรงเรียนก่อนวัยเรียน (adjusted coefficient -2.83, 95% CI -5.05 ถึง -0.60)  และรายได้ต่อครอบครัวน้อยกว่า 10,000 บาทต่อเดือน (adjusted coefficient -3.16; 95% CI -5.89 to 0.44) ส่วนอัตราการเกิดปัญหาพฤติกรรมภายใน (internalizing behavior) ภายนอก (externalizing behavior) และภาพรวม (total behavior) ไม่มีความแตกต่างกันระหว่างเด็กติดเชื้อเอชไอวีและเด็กไม่ติดเชื้อเอชไอวี (p > 0.05)  ปัจจัยที่มีผลต่อการเกิดปัญหาพฤติกรรมคือ ภาวะซึมเศร้าของผู้เลี้ยงดู และแนววิธีการเลี้ยงดู โดยสรุปแม้ว่าเด็กติดเชื้อเอชไอวีก่อนวัยเรียนที่ได้รับการรักษาก่อนอายุ 12 เดือนมีปัญหาพัฒนาการล่าช้าและปัญหาพฤติกรรมไม่แตกต่างกับเด็กไม่ติดเชื้อเอชไอวีที่เกิดจากมารดาติดเชื้อเอชไอวี แต่เด็กติดเชื้อที่ได้รับการรักษาหลังอายุ 3 เดือนมีแนวโน้มที่มีปัญหาพัฒนาการล่าช้ามากกว่า โดยปัจจัยทางสังคมเป็นปัจจัยหลักที่ส่งผลต่อพัฒนาการและพฤติกรรม ดังนั้นเด็กติดเชื้อเอชไอวีควรได้รับการเริ่มการรักษาอย่างเร็วที่สุด และเด็กกลุ่มนี้ควรได้รับการติดตามและกระตุ้นพัฒนาการอย่างเพื่อให้เติบโตอย่างเหมาะสม