Quality control program of the computed radiography system - Petcharleeya Suwanpradit (Chulalongkorn University, 2004)
วัตถุประสงค์: เพื่อประเมินความสัมพันธ์ระหว่างปริมาณรังสีที่ผิว (ESD) กับคุณภาพของภาพรังสี หลังจากการนำวิธีการควบคุมคุณภาพ (QC) ระบบคอมพิวเตอร์ควบคุมการแสดงภาพรังสี (DR) ที่ได้มาตรฐานมาใช้ในการทดสอบระบบดังกล่าวในฝ่ายรังสีวิทยา โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย รูปแบบการวิจัย : การวิจัยโดยการทดลองแบบเก็บข้อมูลไปข้างหน้ากับกลุ่มตัวอย่าง 2 กลุ่มที่ยินยอมรับการตรวจสอบแล้ว คือกลุ่มก่อน และกลุ่มหลังการทำการ QC ระบบ CR สถานที่ทำการวิจัย : หน่วยบริการถ่ายภาพรังสีผู้ป่วยนอก ตึก ภปร. ชั้น 4 ฝ่ายรังสีวิทยา โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย ประชากรที่ศึกษา : ผู้ป่วยนอกทั่วไปจำนวนทั้งสิ้น 1,384 การตรวจ ซึ่งเป็นผู้ป่วยผู้ใหญ่ที่มีอายุอยู่ระหว่าง 16 ถึง 75 ปี มีน้ำหนักร่างกายอยู่ระหว่าง 35 ถึง 114 กิโลกรัม ที่ยินยอมให้ศึกษาใน 8 ชนิดการตรวจ ได้แก่ skull PA, lateral cephalometry, cervical spine AP, chest PA, abdomen AP, lumbo-sacral spine AP และ lateral view และ pelvis AP เครื่องมือที่ใช้ในการศึกษา : เครื่องเอกซเรย์ชนิดไฟ 1 เฟส 2 เครื่องยี่ห้อฮิตาชิ รุ่น DR-155HM จากบริษัทฮิตาชิ จำกัด ประเทศญี่ปุ่น ภายในห้องเอกซเรย์ หมายเลข 4 และหมายเลข 5 ถูกใช้ร่วมกับเครื่อง CR ยี่ห้อฟูจิ รุ่น FCR 5000 จากบริษัทฟูจิ โฟโต้ฟิล์ม จำกัด ประเทศญี่ปุ่น จำนวน 1 เครื่อง ใช้อุปกรณ์รับภาพชนิดเรืองแสงชนิดแบเรียมฟลูออโรเฮไลด์เจือสารยูโรเปียม ประเภทความไวแบบมาตรฐาน ขนาด 24 x 30 ซม ภาพรังสีแบบ soft copy จะถูกวิเคราะห์บนจอภาพ LCD ยี่ห้อ Totoku รุ่น ME 201L ชนิดแสดงรายละเอียดของภาพสูง บน HI-C 655 workstation ส่วน hard copy ได้พิมพ์ภาพลงฟิล์มชนิดเลเซอร์แบบล้างเปียกยี่ห้อฟูจิ รุ่น FL-IMD ร่วมกับฟิล์มไวต่อแสงเลเซอร์ ยี่ห้องฟูจิ ขนาด 25.7 x 36.4 ซม. รุ่น 780-H และขนาด 35 x 43 ซม. รุ่น LI-LM น้ำยาสร้างภาพ RD-20 และน้ำยาคงสภาพ RF-15 เครื่องมือและอุปกรณ์ในการควบคุมคุณภาพของระบบ CR วิธีการศึกษา : ในการศึกษานี้ ได้ทำการเก็บข้อมูล 8 ชนิดการตรวจทางรังสี ด้วยเครื่อง CR ร่วมกับส่วนของน้ำหนัก ส่วนสูง ค่าดัชนีมวลกาย ความหนากึ่งกลางบริเวณที่ทำการตรวจเพื่อใช้กำหนดตั้งค่าปริมาณรังสี โดยกลุ่มก่อนการ QC นักรังสีการแพทย์เป็นผู้ตั้งค่าปัจจัยต่างๆ ส่วนใหญ่กลุ่มหลังการทำ QC ได้กำหนดปัจจัยค่าปริมาณรังสีตามตารางปริมาณรังสีที่กำหนดให้ หลังจากถ่ายภาพรังสีแล้ว ค่า ESD ของผู้ป่วยได้ถูกคำนวณ ภาพรังสีที่ได้ของทั้ง 2 กลุ่ม ได้ถูกจับคู่เพื่อการวิเคราะห์คุณภาพของภาพแบบสุ่ม โดยรังสีแพทย์ที่มีประสบการณ์ทัดเทียมกัน 2 ท่าน การวัดผล : ค่าเฉลี่ยของ ESD ที่ได้จากการคำนวณในแต่ละการตรวจเมื่อเปรียบเทียบกับเกณฑ์มาตรฐาน และมีความแตกต่างในเปอร์เซ็นต์การถ่ายภาพรังสีระหว่างกลุ่มก่อนและหลังการควบคุมคุณภาพระบบ CR ค่าแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญหรือไม่ ผลการวิจัย : กลุ่มตัวอย่างที่ได้ทำการเก็บข้อมูลทั้ง 2 กลุ่ม มีความคล้ายคลึงกันดีทั้งในเรื่องของจำนวนอายุ เพศ น้ำหนัก และส่วนสูง ผลของเปอร์เซ็นต์การถ่ายภาพรังสีซ้ำเปรียบเทียบกันระหว่างกลุ่มก่อนและหลังการควบคุมคุณภาพระบบ CR มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ (P<0.05) สรุป: การควบคุมคุณภาพระบบ CR เป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพที่ช่วยลดอัตราการถ่ายภาพรังสี (54.55%, P<0.05) อันเนื่องมาจากความบกพร่องผิดพลาดของระบบ CR ได้ โดยสามารถลดปริมาณรังสีลงได้ 17.69% ใน chest PA และ 16.22% ใน lumbo-sacral spine AP แต่ยังคงคุณภาพของภาพเพื่อการวินิจฉัยโรคไว้ได้ในการศึกษาครั้งนี้พบว่า เครื่องเอกซเรย์ทั้งสองเครื่องให้ปริมาณรังสีที่แตกต่างกัน