Mechanisms of "Escape Phenomenon" of spinal cord and brainstem in human rabies and study of neuronal cytoskeletion and myelin integrity - Sasiwimon Chuntrakul (Chulalongkorn University, 2003)
โรคพิษสุนัขบ้ามีอาการทางคลินิก 2 แบบคือ แบบดุร้ายและแบบอัมพาต โดยพบว่าในแต่ละส่วนของระบบประสาทส่วนกลางมีลักษณะการกระจายตัวของไวรัสที่เหมือนๆกันในระยะแรกที่มีอาการทางคลินิก โดยเฉพาะในส่วนของก้านสมองและไขสันหลัง เมื่อตรวจคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าสมองในผู้ป่วยที่มีอาการทางคลินิกทั้ง 2 แบบพบว่ามีลักษณะที่คล้ายกัน นอกจากความผิดปกติในส่วนของก้านสมอง, ไขสันหลัง, thalamus, basal ganglia และ hippocampus ในส่วนของ subcortical และ deep white matter เป็นอีกตำแหน่งที่พบสัญญาณความผิดปกติจากการตรวจคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าสมอง (magnetic resonance imanging (MRI)) อย่างไรก็ตามอาการทางคลินิกของผู้ป่วยโรคพิษสุนัขบ้าทั้ง 2 แบบมีความแตกต่างกันอย่างชัดเจน ผู้ป่วยแบบอัมพาตจะมีอาการแขนขาอ่อนแรงซึ่งเกิดจากความผิดปกติของประสาทส่วนปลายไม่ใช่จาก motor neuron แม้ว่าเชื้อไวรัสจะกระจายอยู่อย่างหนาแน่นในส่วนของ spinal cord motor neuron หรือ anterior horn cell โดยอาการอ่อนแรงนี้จะไม่พบในผู้ป่วยที่มีอาการแบบดุร้ายจนกว่าจะถึงระยะสุดท้าย ซึ่งแตกต่างอย่างชัดเจนกับโรคสมองอักเสบอื่นที่เริ่มมีอาการทางสมองตั้งแต่ระยะแรกของโรค ด้วยเหตุที่ผู้ป่วยโรคพิษสุนัขบ้าไม่มีพยาธิสภาพของระบบประสาทส่วนกลาง วัตถุประสงค์ของการศึกษาครั้งนี้จึงศึกษาในส่วนของก้านสมองและไขสันหลัง (ซึ่งเป็นส่วนที่มีหน้าที่หลักในการควบคุมระดับความรู้สึกตัว) ในผู้ป่วยโรคพิษสุนัขบ้าทั้ง 2 แบบที่ทนต่อวิถีการตายด้วย apoptosis รวมถึงศึกษาส่วนประกอบของ white matter เพื่อตอบคำถามถึงความผิดปกติจากการตรวจคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าสมอง ว่ามีความผิดปกติในส่วนของ axon หรือ myelin ในการศึกษาครั้งนี้ใช้เทคนิค immunohistochemistry (IHC) และ transferase-mediated dUTP-digoxigenin nick end labeling (TUNEL) ในการตรวจหาปริมาณไวรัสพิษสุนัขบ้าและ cytochrome C (ซึ่งใช้เป็นตัวแทนของการเกิด mitochondrial outer membrane permeabilization (MOMP)) และ apoptosis ตามลำดับ โดยการวิเคราะห์ส่วนประกอบของ white matter จะใช้วิธีการตรวจหา tubulin และ MBP ซึ่งเป็นส่วนประกอบของ axon และ myelin ตามลำดับ โดยเทคนิค IHC โดยทำการศึกษาจากชิ้นเนื้อ paraffin embedded จากส่วนต่างๆของสมองและไขสันหลังจากผู้ป่วยโรคพิษสุนัขบ้า 7 คน (อาการแบบดุร้าย 4 คนและแบบอัมพาต 3 คน) คนละ 15 ส่วน จากการศึกษาพบว่าการหลั่งของ cytochrome C ในก้านสมองและไขสันหลังไม่มีความสัมพันธ์กัน แม้ว่าจะพบ apoptosis อย่างหนาแน่น และในความเป็นจริง cytochrome C เป็นตัวหลักที่เหนี่ยวนำให้เกิด apoptosis, การที่ไม่พบ MOMP อาจเป็นผลมาจากความล่าช้าของการตายของเซลล์ประสาทในสมองแต่ละส่วน การเกิด apoptosis ในระยะสุดท้ายอาจจะเกิดจากการที่ไม่สามารถหลีกหนีการตายจากกลไกอื่น เช่น เกิดจากการขาดออกซิเจน (hypoxia) และการเปลี่ยนแปลงอื่นๆหลังจากที่ผู้ป่วยเสียชีวิตแล้ว จากการศึกษาพบว่าไม่มีความสัมพันธ์ระหว่างระดับของ apoptosis และ MOMP และ ระยะเวลาที่มีชีวิตอยู่หลังจากได้รับเชื้อ (survival period) และอาการทางคลินิกของโรค, tubulin และ MBP ยังคงอยู่แสดงว่าไม่ใช่สาเหตุที่ทำให้เกิดความผิดปกติจากการตรวจคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าสมอง