Pharmacokinetic Study Of Cucurbitacin B From Trichosanthes Cucumerina L. In Rats - Natthaphon Hunsakunachai (Chulalongkorn University, 2018)
คิวเคอร์บิทาซิน บี เป็นสารสำคัญในกลุ่มไตรเทอร์พีนอยด์ที่สามารถพบได้พืชวงศ์ Cucurbitaceae โดยเฉพาะในผลของต้น Trichosanthes cucumerina L. ซึ่งสารคิวเคอร์บิทาซิน บี นี้มีการศึกษาฤทธิ์ทางเภสัชวิทยามาอย่างยาวนาน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ฤทธิ์ในการต้านเซลล์มะเร็ง และฤทธิ์ต้านการอักเสบ อย่างไรก็ดี การศึกษาทางด้านเภสัชจลนศาสตร์ของคิวเคอร์บิทาซิน บี ยังคงมีอยู่อย่างจำกัด ซึ่งข้อมูลดังกล่าวมีความสำคัญมากต่อการพัฒนาคิวเคอร์บิทาซิน บี เพื่อเป็นยารักษาโรค ดังนั้นการศึกษาปัจจุบัน จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารูปแบบทางเภสัชจลนศาสตร์ของสารคิวเคอร์บิทาซิน บี หลังจากที่ให้สารคิวเคอร์บิทาซิน บี ในหนูแรท ด้วยขนาดยา และวิธีบริหารยาที่แตกต่างกัน โดยในการศึกษา เลือกใช้หนูแรท สายพันธุ์ Wistar ที่มีน้ำหนักประมาณ 400-500 กรัม จากนั้นแบ่งกลุ่มของสัตว์ทดลองออกเป็นทั้งหมด 4 กลุ่มด้วยกัน ได้แก่ กลุ่มที่ได้รับคิวเคอร์บิทาซิน บี ทางหลอดเลือดดำ ในขนาด 0.1 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัมของน้ำหนักตัว กลุ่มที่ได้รับคิวเคอร์บิทาซิน บี โดยการป้อน ในขนาด 1 2 และ 4 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัมของน้ำหนักตัว จากนั้นทำการเก็บตัวอย่างเลือด ปัสสาวะ อุจจาระ และ อวัยวะภายใน ตามเวลาที่กำหนด แล้วนำตัวอย่างไปตรวจวิเคราะห์ระดับคิวเคอร์บิทาซิน บี ด้วยเครื่อง Liquid chromatography tandem mass spectrometry จากผลการศึกษาพบว่า ค่าชีวประสิทธิผลของสารคิวเคอร์บิทาซิน บี มีค่าอยู่ที่ประมาณ 10% จากขนาดยาทั้งหมดที่ให้ และระดับยาสูงสุดที่พบในพลาสมามีค่าอยู่ในช่วง 4.85-7.81 ไมโครกรัมต่อลิตร โดยตรวจพบอยู่ที่ช่วงเวลาประมาณ 30 นาที หลังจากป้อนสารทดสอบ นอกจากนี้พบว่าเมื่อเพิ่มขนาดของคิวเคอร์บิทาซิน บี ในสัตว์ทดลอง จะมีการเพิ่มขึ้นของ AUC ในพลาสมา ที่เป็นสัดส่วนโดยตรงกับขนาดยาที่เพิ่มขึ้น จากนั้นคิวเคอร์บิทาซิน บี สามารถแพร่ไปยังส่วนต่าง ๆ ของร่างกายสัตว์ทดลองอย่างรวดเร็ว ซึ่งมีค่าปริมาตรการกระจายอยู่ที่ 51.65 ลิตรต่อกิโลกรัมของน้ำหนักตัว และมีค่าสัดส่วนของระดับยาในอวัยวะต่อพลาสมา ที่ประมาณ 60 ถึง 280 เท่า ในหลายอวัยวะ ส่วนในกระบวนการขจัดออก พบว่ามีสัดส่วนการขับออกในรูปที่ไม่เปลี่ยนแปลงน้อยว่า 1% ทั้งในตัวอย่างปัสสาวะ และอุจจาระ โดยสรุปแล้วสารคิวเคอร์บิทาซิน บี เป็นสารที่มีค่าชีวประสิทธิผลต่ำ แต่สามารถแพร่กระจายไปยังส่วนต่าง ๆ ของร่างกายได้ดี แต่อย่างไรก็ตาม การขจัดออกในรูปไม่เปลี่ยนแปลงทั้งในตัวอย่างปัสสาวะ และอุจจาระมีสัดส่วนที่น้อยมาก จึงสามารถสรุปได้ว่า สารคิวเคอร์บิตาซิน บี นั้น น่าจะถูกเปลี่ยนแปลงโดยกระบวนการเปลี่ยนแปลงยา ก่อนที่จะถูกขับออกจากร่างกาย ดังนั้นในอนาคตจึงจำเป็นต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมเกี่ยวกับวิถีการเปลี่ยนแปลง และขจัดออกของสารดังกล่าว เพื่อนำไปพัฒนา และพัฒนาไปสู่การศึกษาในชั้นคลินิกต่อไป