Phylogeny and secondary metabolites of lichen-forming fungi in trypetheliaceae in Thailand - Theerapat Luangsuphabool (Chulalongkorn University, 2015)
ไลเคนวงศ์ทริพิทิเลียซิอีเป็นไลเคนชนิดครัสโตสพบได้ทั่วไปในเขตร้อน จัดอยู่ในอันดับ Trypetheliales (Dothideomycetes) จากการเก็บตัวอย่างไลเคนจากสถานที่ต่างๆ ในประเทศไทย จำนวน 28 แหล่ง ใน 24 จังหวัด 965 ตัวอย่าง พบไลเคนวงศ์นี้ได้ทุกระบบนิเวศ จากการแยกราที่ก่อให้เกิดไลเคนด้วยวิธีการปลดปล่อยแอสโคสปอร์สามารถแยกได้ทั้งหมด 313 ไอโซเลต การใช้ลักษณะทางสัณฐานวิทยาในการจัดจำแนก พบไลเคนวงศ์นี้ในประเทศไทยจำนวน 8 สกุล ได้แก่ Astrothelium, Bathelium, Campylothelium, Laurera, Marcelaria, Polymeridium, Pseudopyrenula และ Trypethelium จากการวิเคราะห์วงศ์วานวิวัฒนาการจากลำดับนิวคลีโอไทด์ของแต่ละสกุล ได้แก่ Astrothelium, Laurera, Marcelaria และ Trypethelium ช่วยเปิดความสัมพันธ์ทางวิวัฒนาการและยืนยันไลเคนชนิดใหม่ในสกุล Astrothelium จำนวน 5 ชนิด ส่วนสกุล Laurera มีความใกล้ชิดกันมากกับสกุล Marcelaria และ M. benguelensis และ  M. cumingii เป็นไลเคนชนิดเดียวกัน ส่วนสกุล Trypethelium นั้นมีลักษณะทางสัณฐานวิทยาไม่สอดคล้องกับวงศ์วานวิวัฒนาการและยังพบความหลากหลายทางพันธุกรรมของไลเคนในกลุ่ม T. eluteriae โดยสามารถจัดจำแนกไลเคนในกลุ่มนี้เป็น 3 ชนิด ได้แก่ T. eluteriae, T. platystomum และ T. subeluteriae ซึ่งสารทุติยภูมิจากแทลลัสไลเคนมีความสอดคล้องกับความสัมพันธ์วิวัฒนาการมากกว่าลักษณะทางสัณฐานวิทยา จากการศึกษาวงศ์วานวิวัฒนาการของไลเคนวงศ์ทริพิทิเลียซิอีที่ตำแหน่ง ITS, nuLSU, mtSSU rDNA และ RPB1 พบว่า ไลเคนวงศ์นี้มีความสัมพันธ์ทางวิวัฒนาการที่แตกต่างหลากหลาย ซึ่งไม่สอดคล้องกันระหว่างวงศ์วานวิวัฒนาการกับลักษณะทางสัณฐานวิทยาและลักษณะสารเคมี ทั้งในระดับสกุลและชนิด โดยไลเคนในวงศ์ที่ส่วนใหญ่จัดเป็นกลุ่ม polyphyletic ได้แก่ Astrothelium, Bathelium, Laurera, Polymeridium และ Trypethelium ในขณะที่สกุล Campylothelium, Marcelaria และ Pseudopyrenula จัดเป็นกลุ่ม monophyletic ถึงแม้ว่าลักษณะทางสัณฐานวิทยาส่วนใหญ่จะไม่สอดคล้องกับของมูลทางพันธุกรรม แต่สารเคมีที่ผลิตขึ้นจากราที่ก่อให้เกิดไลเคนกลับมีความสอดคล้องกับวงศ์วานวิวัฒนาการ ดังนั้นจึงควรมีการจัดจำแนกไลเคนวงศ์นี้ใหม่ โดยข้อมูลวิวัฒนาการชาติพันธุ์ร่วมกับลักษณะสารทุติยภูมิจากราที่ก่อให้เกิดไลเคน จากการศึกษานี้สามารถจัดจำแนกไลเคนวงศ์นี้ในประเทศไทยทั้งหมด 62 ชนิด เป็นชนิดที่พบครั้งแรก 18 ชนิดและไลเคนชนิดใหม่ของโลก 5 ชนิด จากการศึกษาสารทุติยภูมิทางสร้างขึ้นจากราที่ก่อให้เกิดวงศ์ทริพิทิเลียซิอี พบว่าสารทุติยภูมิส่วนใหญ่เป็นสารที่มีขั้ว เมื่อนำมาทดสอบฤทธิ์ทางชีวภาพ พบว่า สารสกัดจากราที่ก่อให้เกิดไลเคน 11 ชนิด ได้แก่ A. neglectum, L. varia, M. cumingii, T. andamanicum, T. eluteriae, T. platystomum, T. subeluteriae, T. ubianense, Trypethelium sp.2, Trypethelium sp.7 และ Trypethelium sp.8 สามารถออกฤทธิ์ได้หลากหลายทั้งยับยั้งการเจริญของ Staphylococcus aureus, Candida albicans และฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ DPPH และไม่พบสารสกัดจากราที่ก่อให้เกิดไลเคนชนิดใดสามารถยับยั้งการเจริญของ Escherichia coli ได้