Taxonomic revision of fern Microsorum punctatum (L.) Copel. complex (Polypodiaceae) - Sahanat Petchsri (Chulalongkorn University, 2007)
กระปรอกหางสิงห์ (Microsorum punctatum (L.) Copel.)" เป็นเฟิร์นที่เจริญตามธรรมชาติตั้งแต่ระดับน้ำทะเลในป่าชายเลนไปจนถึงบริเวณภูเขาสูงกว่า 2,800 เมตร กระจายพันธุ์อยู่ในเขตร้อนและเขตกึ่งร้อน มีสถานภาพทางอนุกรมวิธานไม่เสถียรและมีความแปรผันสูงในลักษณะทางสัณฐานวิทยาซึ่งไม่สอดคล้องกับระบบการจัดจำแนกที่มีมาก่อน จึงจำเป็นต้องมีการศึกษาทบทวนเพิ่มเติม จากการศึกษาลักษณะสัณฐานวิทยาและกายวิภาคของตัวอย่างพันธุ์ไม้แห้งของเฟิร์น M. punctatum (L.) Copel. และชนิดใกล้เคียงจำนวน มากกว่า 1,500 ตัวอย่างพบว่าสามารถจัดจำแนกเฟิร์นกลุ่มนี้ออกได้เป็น 8 หน่วยอนุกรมวิธาน ซึ่งสอดคล้องกับผลการศึกษาตัวอย่างพันธุ์ไม้แห้งจำนวน 707 ตัวอย่างที่เก็บรักษาไว้ในพิพิธภัณฑ์พืชต่างๆ ทั้งในประเทศและต่างประเทศด้วยเทคนิคทางอนุกรมวิธานเชิงตัวเลขในลักษณะเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพรวมทั้งสิ้น 58 ลักษณะ โดยพบว่าการวิเคราะห์การจัดกลุ่ม (Cluster analysis) นั้นสามารถแบ่งตัวอย่างพันธุ์ไม้ทั้งหมดออกเป็น 8 กลุ่มเช่นกัน ในขณะที่การวิเคราะห์การจัดจำแนก (Discriminant analysis) นั้นพบว่าแต่ละกลุ่มจาก 8 กลุ่มตามข้างต้นนี้ได้แยกออกจากกันอย่างชัดเจน โดยสามารถสรุปได้ว่ามีพรรณไม้ที่ควรจัดเป็นชนิดอิสระจากชนิดอื่นๆ ตามผลการวิเคราะห์ในครั้งนี้คือ M. siamense M. thailandicum และ M. membranaceum, M. musifolium, M. glossophyllum และ M. punctatum ส่วนที่ควรจัดจำแนกให้เป็นระดับพันธุ์คือ M. steerei var. steerei and M. steerei var. whiteheadiiโดยมีลักษณะสำคัญที่ใช้ในการจำแนก 6 ลักษณะคือ ความยาวของก้านใบ ความยาวของเกล็ดบริเวณไรโซม ความกว้างของ primary areole จำนวนแถวของกลุ่มอับสปอร์ เส้นผ่านศูนย์กลางของกลุ่มอับสปอร์ และความหนาแน่นของกลุ่มอับสปอร์บนแผ่นใบ จากนั้นจะนำทั้งลักษณะเชิงปริมาณและลักษณะเชิงคุณภาพมาใช้ในการสร้างรูปวิธานแยกเฟิร์นกลุ่มนี้ต่อไป อีกทั้งจากผลการศึกษาความแปรผันทางพันธุกรรมด้วยเทคนิค PCR-RAPD ยังพบว่าสมควรให้คงการจัดจำแนกในระดับพันธุ์ปลูกเอาไว้ 2 พันธุ์ด้วยคือ M. punctatum cv. serratum และ M. punctatum cv. grandiceps ส่วนผลการวิเคราะห์สายวิวัฒนาการนั้นพบว่าสอดคล้องกับผลการศึกษาต่างๆ ข้างต้นในการแยก M. glossophyllum และ M. musifolium ออกจาก M. punctatum โดยมีสายวิวัฒนาการ M. membranaceum และ M. musifolium เป็นสายวิวัฒนาการสายแรกที่แยกออกมา ส่วนชนิดอื่นๆที่เหลือต่อมาจึงแยกย่อยและมีสายวิวัฒนาการใหญ่ๆ 4 สาย