Phan Thanh Giản-Khối mâu thuẫn lớn - Đinh, Xuân Lâm (Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, 2020)
Xung quanh nhân vật lịch sử Phan Thanh Giản cho đến nay vẫn còn có chỗ phân định công hay tội . Trước cách mạng tháng Tám 1945, các sách báo Tiếng việt hay nước ngoài( chủ yếu là tiếng Pháp) có nhiều động cơ khác nhau đánh giá cao Phan Thanh Giản nhưng chủ yếu đi vào một số biểu hiện của đời sống như là : vị tiến sĩ khai khoa của miền Nam , ông quan rất mực thanh liêm, sống gần dân, được dân yêu ,người chồng chung thủy và cuối cùng là cái chết có tính bi hùng của ông. Tuyệt nhiên người ta tránh nói tới trách nghiệm của ông trong việc để mất sáu tỉnh Nam Kỳ vào tay thực dân Pháp trong thập kỷ 60 của thế kỷ XIX.