Mặt trái của việc truyền giảng đạo Thiên chúa ở Việt Nam (Thế kỷ XVI - XIX) - Nguyễn, Khắc Đạm (Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, 2020)
Giáo sĩ Pơ-rít-xê đúng ngày 2-9-1945 viết trong tạp chí Đông Dương về các giáo sĩ phương Tây đi truyền giảng đạo Thiên Chúa ở Việt Nam như sau: "Họ (tức các giáo sĩ) không thể làm việc cho bản thân nước họ, vì người này là Bồ Đào Nha, người kia là I-ta-li-a, người thứ ba là Pháp, người khác nữa là Tây Ban Nha và còn cả người thứ năm là Nhật như người ta thấy ở Hội An năm 1620... Họ thực tế nghĩ đến việc khác hơn là cái "chủ nghĩa dân tộc" vụ lợi... Họ chỉ mục đích truyền giảng sự thật tôn giáo cho những dân tộc xa lạ và phục vụ họ trong công cuộc từ thiện...