Hình ảnh bà mẹ xứ sở và nguyên tắc thiên hóa, cá thể hóa trong đời sống lễ hội làng Việt miền Trung - Trần, Đình Hằng (Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin Hà Nội, 2020)
Vượt qua dãy Hoành Sơn, đi về vùng đất mới phương Nam, người Việt đã phải tiếp xúc với một xứ sờ mà về đại thể, có thể bắt gặp nhiều yếu tố văn hóa dị biệt. Sẽ là một cú sốc văn hóa rất lớn nếu người Việt không có sự chuẩn bị để tiếp xúc, chuyển hóa. Nếu như ở làng xã vùng châu thổ Bắc Bộ có sự hiện diện phổ biến và chi phối mạnh mẽ của ÔNG THÀNH HOÀNG thì trên vùng đất mới, BÀ MẸ xứ sở có mặt khắp nơi. Quá trình dung hợp văn hóa ở đây trở thành chất xúc tác có khả năng giảm thiểu mọi xung đột có thế xảy ra, đem lại nghị lực phi thường cho lớp lớp tân dân, dần tạo nên thế ứng xử đặc trưng của người Việt miền Trung.