Năm1945 - Nguyễn, Văn Đạo (Đại học Quốc gia Hà Nội, 2020)
Năm 1945 ( Ất Dậu ) là năm đói khủng khiếp, cháo rau là thức ăn chính của hầu hết mọi gia đình. Người ở miền xuôi lên kiếm việc làm , người đi ăn xin nhiều vô kể . Trộm cướp hoành hành . Những hổi trong ngũ liên, tiếng tù và Âm vang báo động có cướp nghe rợn người . Năm 1945 đã xảy ra trận lụt lớn nhất thế kỷ. Nhà tôi ở trên thửa đất cao , nhưng nước cũng ngập sân. Trẻ con tha hồ đùa với nước . Người lớn thi nhau đi vớt củi trôi từ mạn ngược về, những gốc cây to , những cành sậy nhỏ . Thi thoảng có cả những cái nhà tre bị cuốn theo dòng nước ... Vào giữa mùa nước to ấy, cha tôi đã chở một thuyền súng đạn về cất dấu trên nóc nhà. Đây đó sẩm xì hai tiếng Việt Minh ” . Quân đội Nhật đã tràn vào Đông Dương thay thế quân Pháp bị bại trận . Những hành động tàn bạo của kẻ ngoại xâm mới như : cưa đầu , mổ bụng dân lành đã thổi bùng lên ngọn lửa cảm thù của quần chúng. Kho gạo của Nhật để ở đình làng Chỉ Chủ của chúng tôi đã bị những chiến sĩ cách mạng do chú tôi - ông Nguyễn Văn Thịnh - chỉ huy lấy sạch đi trong một đêm tháng 6/1945, đưa lên chiến khu Vạn Thắng (ở vùng Cát Trù , bên kia sông Hồng)